Biệt thự 08, Nguyễn Thị Duệ, Cầu Giấy, Hà Nội
Chứng nhận PCI DSS, SOC 2 & Bảo vệ dữ liệu cá nhân | Cyber Services

Luật Trí tuệ nhân tạo 134/2025 và ISO/IEC 42001: cần chuẩn bị gì?

· ISO 42001:2023 AI
tác động ISO/IEC 42001:2023 pháp lý AI Việt Nam - Ảnh đại diện cho Tác động ISO/IEC 42001:2023 pháp lý AI tại Việt Nam – Đánh giá chi tiết và hướng dẫn thực tiễn

Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15 là khung pháp lý bắt buộc đối với hệ thống AI tại Việt Nam: Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025, luật có hiệu lực từ 01/3/2026. Trong khi đó, ISO/IEC 42001:2023 là tiêu chuẩn tự nguyện giúp doanh nghiệp tổ chức quy trình, hồ sơ và trách nhiệm để đáp ứng các nghĩa vụ đó. Bài viết tóm tắt các nghĩa vụ chính của luật, ánh xạ sang yêu cầu của ISO/IEC 42001 và nêu các bước doanh nghiệp nên làm.

Cập nhật: 02/11/2026 · Tác giả/rà soát chuyên môn: Xuân Tân – Lead Auditor (CISA, OSCE), Cyber Services

Luật Trí tuệ nhân tạo 134/2025 đặt ra những nghĩa vụ chính nào?

  • Phân loại rủi ro (Điều 9): rủi ro của hệ thống AI được chia thành ba mức: cao, trung bình và thấp.
  • Gắn dấu hiệu nội dung do AI tạo ra (Điều 11): nhà cung cấp phải gắn dấu hiệu ở định dạng máy đọc được cho âm thanh, hình ảnh, video do AI tạo ra, theo quy định của Chính phủ. Bên triển khai phải ghi nhãn rõ ràng với nội dung mô phỏng hình ảnh, giọng nói người thật hoặc tái hiện sự kiện có thật. Bên triển khai cũng phải thông báo cho công chúng khi nội dung do AI tạo ra có thể gây nhầm lẫn về tính xác thực.
  • Đánh giá sự phù hợp (Điều 13): hệ thống AI rủi ro cao phải được đánh giá sự phù hợp trước khi đưa vào sử dụng. Hệ thống thuộc danh mục do Thủ tướng Chính phủ ban hành phải được chứng nhận bởi tổ chức đã đăng ký hoặc được thừa nhận. Các hệ thống rủi ro cao khác có thể do nhà cung cấp tự đánh giá hoặc thuê bên thứ ba đánh giá.
  • Hiệu lực (Điều 34): từ ngày 01/3/2026.

Dữ liệu cá nhân dùng để huấn luyện, kiểm thử và vận hành hệ thống AI còn chịu Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 (số 91/2025/QH15) và Nghị định 356/2025/NĐ-CP. Cả hai có hiệu lực từ 01/01/2026; Nghị định 356/2025/NĐ-CP thay thế Nghị định 13/2023/NĐ-CP.

Chi tiết tiêu chí từng mức rủi ro và thủ tục đánh giá sự phù hợp do văn bản hướng dẫn quy định. Doanh nghiệp cần đối chiếu văn bản gốc trước khi kết luận về nghĩa vụ của từng hệ thống.

ISO/IEC 42001:2023 là gì và liên quan thế nào đến luật?

ISO/IEC 42001:2023 (ban hành tháng 12/2023, được chấp nhận thành TCVN ISO/IEC 42001:2025) quy định yêu cầu đối với hệ thống quản lý trí tuệ nhân tạo (AIMS). Các yêu cầu gồm chính sách AI, đánh giá và xử lý rủi ro AI, đánh giá tác động của hệ thống AI, cùng 38 biện pháp kiểm soát tham chiếu tại Phụ lục A. Đây là tiêu chuẩn tự nguyện, không phải văn bản pháp luật; tổng quan có trong bài ISO/IEC 42001 là gì.

Nghĩa vụ theo luậtYêu cầu tương ứng trong ISO/IEC 42001Lưu ý
Xác định mức rủi ro hệ thống AI (Luật AI, Điều 9)Danh mục hệ thống AI, đánh giá rủi ro AI và đánh giá tác động (điều khoản 6.1, Phụ lục A.5)Kết quả đánh giá là đầu vào, không thay thế việc phân loại theo tiêu chí của luật.
Đánh giá sự phù hợp hệ thống rủi ro cao (Luật AI, Điều 13)Hồ sơ vòng đời hệ thống AI (A.6), dữ liệu cho AI (A.7), đánh giá nội bộChứng nhận ISO/IEC 42001 là thủ tục khác, không thay thế đánh giá sự phù hợp theo luật.
Gắn dấu hiệu, ghi nhãn nội dung AI (Luật AI, Điều 11)Thông tin cho các bên liên quan (A.8), sử dụng AI có trách nhiệm (A.9)Cách thức kỹ thuật theo quy định của Chính phủ.
Bảo vệ dữ liệu cá nhân (Luật 91/2025, NĐ 356/2025)Nguồn gốc, chất lượng, chuẩn bị dữ liệu (A.7); có thể tham chiếu ISO/IEC 27001, 27701Nghĩa vụ hồ sơ đánh giá tác động xử lý dữ liệu cá nhân là riêng theo luật.

Chứng nhận ISO/IEC 42001 không thay thế các thủ tục, hồ sơ mà pháp luật yêu cầu.

ISO/IEC 42001 giúp đáp ứng nghĩa vụ pháp lý ra sao?

1. Quản lý rủi ro AI

Doanh nghiệp phải có quy trình đánh giá rủi ro AI và đánh giá tác động của hệ thống AI đối với cá nhân, nhóm người và xã hội, rồi đưa ra biện pháp xử lý. Đánh giá được thực hiện theo kế hoạch và cập nhật khi hệ thống AI thay đổi đáng kể. Kết quả này là đầu vào khi xác định mức rủi ro của hệ thống AI theo luật.

2. Minh bạch và cung cấp thông tin

Tiêu chuẩn yêu cầu doanh nghiệp xác định và cung cấp thông tin cần thiết về hệ thống AI cho các bên liên quan (người dùng, khách hàng, cơ quan quản lý), như mục đích sử dụng, giới hạn và cách hoạt động ở mức phù hợp. Điều này hỗ trợ các nghĩa vụ minh bạch và gắn nhãn nội dung do AI tạo ra.

3. Quản lý dữ liệu

Nhóm kiểm soát dữ liệu cho hệ thống AI (Phụ lục A.7) yêu cầu quản lý nguồn gốc, chất lượng và quá trình chuẩn bị dữ liệu. Khi dữ liệu là dữ liệu cá nhân, doanh nghiệp kết hợp các biện pháp như ẩn danh, giảm thiểu dữ liệu, kiểm soát truy cập. Có thể tham chiếu ISO/IEC 27001 và ISO/IEC 27701 cho các biện pháp này.

Fintech và thương mại điện tử cần lưu ý gì?

Fintech và thương mại điện tử thường dùng AI cho chấm điểm tín dụng, phát hiện gian lận, chatbot và đề xuất sản phẩm. Các hệ thống này xử lý dữ liệu cá nhân và có thể ảnh hưởng trực tiếp tới khách hàng, nên cần:

  • Lập danh mục hệ thống AI và xác định hệ thống nào có thể thuộc mức rủi ro cao theo luật.
  • Kiểm tra nghĩa vụ gắn dấu hiệu với nội dung do AI tạo ra (ví dụ hình ảnh, video quảng cáo).
  • Rà soát căn cứ xử lý dữ liệu cá nhân dùng cho AI theo Luật 91/2025/QH15.
  • Nếu AI xử lý dữ liệu thẻ (ví dụ mô hình phát hiện gian lận), hệ thống vẫn phải đáp ứng PCI DSS; ISO/IEC 42001 không thay thế yêu cầu này.

Doanh nghiệp nên triển khai theo những bước nào?

  1. Lập danh mục hệ thống AI: gồm hệ thống tự phát triển và mua ngoài; xác định vai trò của doanh nghiệp (nhà cung cấp hay bên triển khai).
  2. Xác định nghĩa vụ: mức rủi ro theo Luật Trí tuệ nhân tạo, nghĩa vụ gắn dấu hiệu, nghĩa vụ về dữ liệu cá nhân.
  3. Đánh giá khoảng cách so với ISO/IEC 42001: đối chiếu điều khoản 4–10 và Phụ lục A, lập kế hoạch khắc phục.
  4. Triển khai biện pháp: chính sách AI, quy trình đánh giá rủi ro và tác động, hồ sơ vòng đời, thông tin cho người dùng.
  5. Đánh giá nội bộ và chứng nhận (nếu cần): mời tổ chức chứng nhận độc lập đánh giá; với hệ thống rủi ro cao, thực hiện riêng thủ tục đánh giá sự phù hợp theo luật.

Các bước chi tiết có trong bài lộ trình triển khai ISO/IEC 42001.

Thách thức thường gặp và cách xử lý?

  • Thiếu chuyên môn nội bộ: đào tạo người phụ trách AIMS theo vai trò hoặc thuê chuyên gia rà soát. Các yếu tố chi phí được phân tích trong bài chi phí tư vấn ISO/IEC 42001.
  • Khó lưu vết quyết định của AI: ghi nhật ký đầu vào, đầu ra và phiên bản mô hình; lập tài liệu giải thích cho người dùng.
  • Ngân sách hạn chế: triển khai theo giai đoạn, ưu tiên hệ thống AI có rủi ro cao nhất.

Câu hỏi thường gặp

Luật Trí tuệ nhân tạo 134/2025/QH15 có hiệu lực từ khi nào?

Luật được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025 và có hiệu lực từ ngày 01/3/2026 (Điều 34).

ISO/IEC 42001:2023 có bắt buộc tại Việt Nam không?

Không. ISO/IEC 42001 (và TCVN ISO/IEC 42001:2025) là tiêu chuẩn tự nguyện. Điều bắt buộc là các nghĩa vụ trong Luật Trí tuệ nhân tạo 134/2025/QH15, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 91/2025/QH15 và văn bản hướng dẫn. Áp dụng ISO/IEC 42001 là cách có hệ thống để chuẩn bị đáp ứng các nghĩa vụ đó.

Luật chia hệ thống AI thành mấy mức rủi ro?

Ba mức: cao, trung bình và thấp (Điều 9). Kết quả đánh giá rủi ro và tác động theo ISO/IEC 42001 là đầu vào hữu ích, nhưng việc phân loại phải theo tiêu chí của luật và văn bản hướng dẫn.

Chứng nhận ISO/IEC 42001 có thay thế đánh giá sự phù hợp theo luật không?

Không. Hệ thống AI rủi ro cao phải được đánh giá sự phù hợp trước khi đưa vào sử dụng theo Điều 13. Chứng nhận ISO/IEC 42001 là thủ tục tự nguyện, do tổ chức chứng nhận độc lập cấp; yêu cầu với các tổ chức này nêu trong ISO/IEC 42006:2025.

ISO/IEC 42001 có liên quan đến xử lý dữ liệu cá nhân không?

Có. Tiêu chuẩn yêu cầu quản lý dữ liệu dùng cho hệ thống AI (nguồn gốc, chất lượng, chuẩn bị dữ liệu). Với dữ liệu cá nhân, doanh nghiệp còn phải tuân thủ Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 91/2025/QH15 và Nghị định 356/2025/NĐ-CP.

Cần rà soát hệ thống AI theo Luật Trí tuệ nhân tạo 134/2025 và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025? Cyber Services hỗ trợ lập danh mục hệ thống AI, đánh giá khoảng cách so với ISO/IEC 42001 và xây dựng hồ sơ AIMS. Xem dịch vụ tư vấn ISO/IEC 42001 hoặc gọi hotline/Zalo 0979 875 985.

Nguồn tham khảo

Nhận bảng giá dịch vụ

Điền thông tin — bảng giá chi tiết sẽ được gửi đến bạn trong giờ làm việc.

Chúng tôi không chia sẻ thông tin của bạn cho bên thứ ba.